Danh lam thắng cảnh Hang Rái cách trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm khoảng 40km về phía Đông Bắc. Đi theo con đường tỉnh lộ 702, vượt cung đèo thuộc quần thể Núi Chúa là du khách nhìn thấy Hang Rái, nơi con đường 702 ven biển về hướng Đông Bắc qua thôn Mỹ Hòa đến thôn Thái An. Với phong cảnh sơn thủy hữu tình và thuận lợi cho các loại phương tiện đường bộ, đường ô tô đi đến Hang Rái.Hang Rái là khu vực có vẻ đẹp thiên nhiên kết hợp giữa núi non và biển. Vẻ đẹp thiên nhiên mang đặc điểm nổi trội, do đó Hang Rái được UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1432/QĐ-UBND năm 2018 công nhận là Danh lam Thắng cảnh.Hang Rái là nơi có đadạng địa hình gồm: đồi núi, thung lũng và khu vực đồng bằng, thềm cát ven biển và nhiều rạng san hôcổ, nhiềunúi lớn có nhiều đồi thấp và các suối nhỏ, một số khu vực là thung lũng được dân địa phương sử dụng trồng lúa nước. Nơi đây, tồn tại hệ thống nước ngầm và sông suối như: suối Nước Ngọt, suối Kiền Kiền, suối Đông Nha. Đặc biệt, nơi đây tồn tại nhiều hệ động thực vật như:  Hệ động thực vật trên cạn rất phong phú và đa dạng. Loài thực vật nơi đây là những loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ Thế giới. Khu hệ thực vật này cũng có giá trị kinh tế cao khi có tới 340 loài cây cho gỗ, 520 loài thực vật làm thuốc và 127 loài cây làm cảnh hoặc cho bóng mát. Hệ động thực vật dưới nước: Hang Rái là nơi tập trung nhiều loài rùa biển, cá, tôm, đồi mồi, vích, rong biển,… Khu vực này cũng là nơi tập trung loại tôm hùm có giá trị kinh tế rất cao.  Kinh tế chủ đạo của dân vẫn là nghề đánh bắt hải sản, bên cạnh đó họ còn trồng trọt các loại cây như: nho, táo, tỏi, hành,….Đặc điểm nổi bật về sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có lăng thờ ông Nam Hải (cá Ông). Theo ngư dân ở đây cho biết: Mỗi khi ghe thuyền ra khơi lâm nạn gặp bão to gió lớn, thì cá ông sẽ đến cứu giúp, đưa thuyền vào bờ an toàn, từ đó để tỏ lòng biết ơn ngư dân tôn thờ cá ông lên thần Nam Hải và lập lăng thờ. Mang ý nghĩa cầu an, cầu phúc, cầu ngư và để tỏ lòng quý trọng biết ơn đối với biển cả, đối với các đấng thần linh đã giúp cho ngư dân có cuộc sống ấm no hạnh phúc. Đây là các lễ hội truyền thống dân gian đã có từ lâu đời.

Hang Rái do thiên tạo, một mặt là biển, ba mặt là rừng núi hùng vĩ bao quanh. Trước khi vào khu vực Hang Rái, du khách sẽ tận mắt ngắm cảnh hoang sơ quyến rũ của khu bảo tồn thiên nhiên Núi Chúa. Từ trên đỉnh núi này, nhìn về hướng Đông, Hang Rái vẫn còn vẻ đẹp nguyên sơ mà thiên nhiên tạo nên. Đến với Hang Rái du khách có cơ hội ngắm: Khu Bảo tồn biển Hang Rái, là vùng biển được thiết lập nhằm bảo vệ đa dạng sinh học, tài nguyên thiên nhiên, các giá trị văn hóa, lịch sử liên quan và được quản lý bằng luật pháp hoặc bằng các phương thức hữu hiệu khác. Nhằm bảo tồn đa dạng sinh học biển, bảo vệ và sử dụng hợp lý các hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên, môi trường, bảo tồn các giá trị văn hóa – lịch sử, phục vụ phát triển bền vững tại Vườn quốc gia Núi chúa.Khu vực cứu hộ sinh vật biển nhằm bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái thảm cổ biển, san hô, đa dạng sinh học và nguồn lợi đặc trưng trong hệ sinh thái. Bên cạnh đó, bảo vệ các bãi nguồn giống tự nhiên và thử nghiệm nuôi trồng một số đối tượng có giá trị kinh tế và hệ sinh thái của địa phương.

Đặc biệt, đến với Hang Rái du khách chiêm ngưỡng Bãi san hô cổ, có thể nói đây là nơi tập trung đầy đủ nhất các bậc thềm biển của Việt Nam có tuổi từ cổ đến trẻ với các di tích bảo tồn còn nguyên vẹn, được hình thành trong khoảng thời gian từ 6.000 – 8.000 năm trở lại đây. Hiện nay, Bãi san hô cổ được Vườn Quốc gia Núi chúa đưa vào khai thác và phục vụ khách du lịch trong khoảng 5 năm trở lại đây. Có thể nói đây là một trong những bãi san hô cổ có giá trị về mặt địa chất và là một cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp cần được bảo tồn và phát huy giá trị nhằm phục vụ du khách trong và ngoài nước. Hang Rái có tiềm năng tài nguyên du lịch rất phong phú và đa dạng về tài nguyên du lịch tự nhiên. Khu vực này là nơi tập trung đa dạng sinh học cao, không chỉ đa dạng về các loại sinh vật trên bờ, dưới nước, các loại sinh vật đặc hữu, quý hiếm mà mỗi hệ sinh thái ở đây còn có những đặc trưng đa dạng rất khác biệt nhau, các cảnh quan tự nhiên cũng rất sinh động mỗi nơi một vẻ đẹp riêng. Hang Rái có sự kết hợp hài hòa giữa núi non, biển đảo tạo thành quần thể thẳng cảnh thiên nhiên độc đáo ở Ninh Thuận nói riêng và khu vực ven biển miền Trung nói chung. Hang Rái có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch thành một khu du lịch biển, có thể kết nối với các thắng cảnh khác như Vịnh Vĩnh Hy và các di tích khác tạo thành một tuyến du lịch ven biển hấp dẫn của tỉnh Ninh Thuận. Trong những năm trở lại đây, Hang Rái là một trong những địa danh mà được du khách tìm đến để tham quan, chiêm ngưỡng vẽ đẹp kỳ vỹ nơi đây.

Để nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh và phát triển du lịch tỉnh Ninh Thuận, nhằm thu hút đông đảo lượng khách đến tham quan trong thời gian tới đòi hỏi chúng ta cần chú trọng đến các vấn đề sau:

1. Chú trọng công tác xã hội hóa trong việc bảo tồn và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh. Hướng dẫn nhân dân tham gia bảo vệ và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh theo Luật di sản văn hóa và các văn bản pháp luật liên quan.

2. Bảo vệ nguyên trạng các yếu tố tự nhiên khu vực Hang Rái, nhất là các loại động thực vật dễ bị xâm hại như bãi san hô cổ, rong biển sống ở rạn san hô. Chú trọng công tác đảm bảo vệ sinh khu vực danh lam thắng cảnh.

3. Xây dựng qui hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Danh lam thắng cảnh Hang Rái phù hợp với qui hoạch chung về phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Đầu tư thêm cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ để phục vụ khách tham quan danh lam thắng cảnh.

4. Kết nối Hang Rái với các điểm du lịch khác dọc bờ biển Ninh Thuận tạo thành tuyến du lịch phục vụ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

Thanh Thùy – Bảo tàng tỉnh.

-------------------------------------------------------------------------------

OVERVIEW OF THE NATURAL LANDSCAPE OF HANG RAI BEACH - NINH THUAN

The landscape of Hang Rai Beach is about 40km northeast of Phan Rang - Thap Cham city center. Visitors can follow the provincial road 702, over the mountain pass in the Nui Chua National Park to see Hang Rai Beach on the coastal provincial road 702 of North East through My Hoa Village to Thai An Village. With beautiful landscape and convenient for vehicles by road to Hang Rai. Hang Rai is an area of ​​natural beauty combining mountains and sea. Natural beauty has outstanding characteristics, so Hang Ha was issued by the provincial People's Committee’s Decision No. 1432/QD-UBND 2018 which is recognized as a Natural Landscape. Hang Rai has rich terrain: hills, valleys and plains, coastal sandy shores and many coral reefs, many large mountains with low hills, and small streams, some of which are the valleys that is used by local people to grow wet rice. There are underground water systems and streams such as: Nuoc Ngot Stream, Kien Kien Stream, Dong Nha Stream. Especially, there are many flora and fauna species such as: onshore flora and fauna are abundant and diversified. These species are rare species listed in the Red Data Book of Vietnam and the World Red Book. The flora also has high economic value as there are 340 species of wooden trees, 520 species of medicinal plants and 127 species of ornamental plants or shade. Water flora and fauna: Hang Rai is home to many species of sea turtles, fish, shrimp, tortoises, seaweed... This area is also a gathering of lobsters with high economic value. The main occupation of the people is fishing and they also plant trees such as: grapes, apples, garlic, onions... The featured characteristic on the cultural activities of faith is they have a shrine to worship God Nam Hai (the Whale). According to the fishermen there said: Whenever fishing boats came to the sea and met big storms and winds, the Whale would come to rescue and bring boats to shore safely, from there to express gratitude, fishermen worshipped the Whale as their God Nam Hai and built the shrine. This is to show the meaning of peace, blessing, praying and paying tribute to the sea, to the gods have helped fishermen have a happy life. These are folk traditions that have existed for a long time.

Hang Rai Beach is created by the nature, one side is the sea, three rests are majestic surrounding mountains. Before entering the area of ​​Hang Rai, you will first see the charming and pristine nature of Nui Chua Nature Reserve. From the top of this mountain, looking east, Hang Rai still has the pristine beauty that nature creates. Coming to Hang Rai, visitors will have the opportunity to see: Hang Rai Marine Reserve, a watershed designed to protect biodiversity, natural resources, related history and cultural values, and managed by law or by other effective means. To conserve marine biodiversity, protect and rationally use ecosystems, natural resources and the environment, preserve cultural and historical values, and serve the sustainable development at the Nui Chua National Park. The marine life rescue area aims to protect and rehabilitate coral reef ecosystems, coral reefs, biodiversity and the ecological niche. In addition, the protection of natural seedlings and cultivation of some of the economic and ecological value of the locality.

Especially, coming to Hang Rai, visitors can admire ancient coral reefs, it can be said that this is the most concentrated place of the sea floor of Vietnam from ancient to new with intact preserved relics, formed in the period from 6,000 to 8,000 years ago. At present, the ancient coral reefs have been exploited and serviced by Nui Chua National Park for 5 years. This is one of the ancient coral sites of geological value and a beautiful natural landscape that needs to be preserved and promoted to serve domestic and international visitors. Hang Rai has the potential of tourism resources that are rich and diverse natural tourism resources. This area is home to high biodiversity, not only diverse onshore, underwater and endemic & rare species, but each of these ecosystems also has very different characteristics, the natural landscape is also very lively where each of them has an own beauty. Hang Rai has a harmonious combination of mountains, sea islands forming a unique natural landscape in Ninh Thuan in particular and the central coastal area in general. Hang Rai has great potential to develop tourism into a marine tourism area, which can connect with other landscapes such as Vinh Hy Bay and other attractions that make up an attractive coastal tourism route of Ninh Thuan Province. In recent years, Hang Rai is one of the places that visitors find to visit, admire the beautiful scenery there.

In order to raise the efficiency of preserving and promoting the value of scenic spots and tourism development in Ninh Thuan province, also attract a large number of visitors in the upcoming time, we need to pay attention to the following issues:

1. Paying more attention to the work of socialization in preserving and promoting the values ​​of scenic places. Guiding people to participate in the protection and promotion of the values ​​of scenic places according to the Cultural Heritage Law and relevant legal documents.

2. Protecting the status quo of natural elements in the area of ​​Hang Rai, especially the vulnerable species such as ancient coral reefs and seaweed living in these coral reefs. Paying more attention to ensure the hygiene of the scenic area.

3. Developing conservation planning and promotion of Hang Rai scenic spots in accordance with the general planning on socio-economic development of the locality. Investing in more facilities, improving the quality of services to serve visitors travelling to scenic places.

4. Connecting Hang Rai with other tourist sites along the Ninh Thuan coast to create a tourist route for socio-economic development of the province.

-------------------------------------------------------------------------------