Danh lam thắng cảnh Hang Rái cách trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm khoảng 40km về phía Đông Bắc. Đi theo con đường tỉnh lộ 702, vượt cung đèo thuộc quần thể Núi Chúa là du khách nhìn thấy Hang Rái, nơi con đường 702 ven biển về hướng Đông Bắc qua thôn Mỹ Hòa đến thôn Thái An. Với phong cảnh sơn thủy hữu tình và thuận lợi cho các loại phương tiện đường bộ, đường ô tô đi đến Hang Rái.Hang Rái là khu vực có vẻ đẹp thiên nhiên kết hợp giữa núi non và biển. Vẻ đẹp thiên nhiên mang đặc điểm nổi trội, do đó Hang Rái được UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1432/QĐ-UBND năm 2018 công nhận là Danh lam Thắng cảnh.Hang Rái là nơi có đadạng địa hình gồm: đồi núi, thung lũng và khu vực đồng bằng, thềm cát ven biển và nhiều rạng san hôcổ, nhiềunúi lớn có nhiều đồi thấp và các suối nhỏ, một số khu vực là thung lũng được dân địa phương sử dụng trồng lúa nước. Nơi đây, tồn tại hệ thống nước ngầm và sông suối như: suối Nước Ngọt, suối Kiền Kiền, suối Đông Nha. Đặc biệt, nơi đây tồn tại nhiều hệ động thực vật như:  Hệ động thực vật trên cạn rất phong phú và đa dạng. Loài thực vật nơi đây là những loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam và Sách đỏ Thế giới. Khu hệ thực vật này cũng có giá trị kinh tế cao khi có tới 340 loài cây cho gỗ, 520 loài thực vật làm thuốc và 127 loài cây làm cảnh hoặc cho bóng mát. Hệ động thực vật dưới nước: Hang Rái là nơi tập trung nhiều loài rùa biển, cá, tôm, đồi mồi, vích, rong biển,… Khu vực này cũng là nơi tập trung loại tôm hùm có giá trị kinh tế rất cao.  Kinh tế chủ đạo của dân vẫn là nghề đánh bắt hải sản, bên cạnh đó họ còn trồng trọt các loại cây như: nho, táo, tỏi, hành,….Đặc điểm nổi bật về sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng có lăng thờ ông Nam Hải (cá Ông). Theo ngư dân ở đây cho biết: Mỗi khi ghe thuyền ra khơi lâm nạn gặp bão to gió lớn, thì cá ông sẽ đến cứu giúp, đưa thuyền vào bờ an toàn, từ đó để tỏ lòng biết ơn ngư dân tôn thờ cá ông lên thần Nam Hải và lập lăng thờ. Mang ý nghĩa cầu an, cầu phúc, cầu ngư và để tỏ lòng quý trọng biết ơn đối với biển cả, đối với các đấng thần linh đã giúp cho ngư dân có cuộc sống ấm no hạnh phúc. Đây là các lễ hội truyền thống dân gian đã có từ lâu đời.

Hang Rái do thiên tạo, một mặt là biển, ba mặt là rừng núi hùng vĩ bao quanh. Trước khi vào khu vực Hang Rái, du khách sẽ tận mắt ngắm cảnh hoang sơ quyến rũ của khu bảo tồn thiên nhiên Núi Chúa. Từ trên đỉnh núi này, nhìn về hướng Đông, Hang Rái vẫn còn vẻ đẹp nguyên sơ mà thiên nhiên tạo nên. Đến với Hang Rái du khách có cơ hội ngắm: Khu Bảo tồn biển Hang Rái, là vùng biển được thiết lập nhằm bảo vệ đa dạng sinh học, tài nguyên thiên nhiên, các giá trị văn hóa, lịch sử liên quan và được quản lý bằng luật pháp hoặc bằng các phương thức hữu hiệu khác. Nhằm bảo tồn đa dạng sinh học biển, bảo vệ và sử dụng hợp lý các hệ sinh thái, tài nguyên thiên nhiên, môi trường, bảo tồn các giá trị văn hóa – lịch sử, phục vụ phát triển bền vững tại Vườn quốc gia Núi chúa.Khu vực cứu hộ sinh vật biển nhằm bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái thảm cổ biển, san hô, đa dạng sinh học và nguồn lợi đặc trưng trong hệ sinh thái. Bên cạnh đó, bảo vệ các bãi nguồn giống tự nhiên và thử nghiệm nuôi trồng một số đối tượng có giá trị kinh tế và hệ sinh thái của địa phương.

Đặc biệt, đến với Hang Rái du khách chiêm ngưỡng Bãi san hô cổ, có thể nói đây là nơi tập trung đầy đủ nhất các bậc thềm biển của Việt Nam có tuổi từ cổ đến trẻ với các di tích bảo tồn còn nguyên vẹn, được hình thành trong khoảng thời gian từ 6.000 – 8.000 năm trở lại đây. Hiện nay, Bãi san hô cổ được Vườn Quốc gia Núi chúa đưa vào khai thác và phục vụ khách du lịch trong khoảng 5 năm trở lại đây. Có thể nói đây là một trong những bãi san hô cổ có giá trị về mặt địa chất và là một cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp cần được bảo tồn và phát huy giá trị nhằm phục vụ du khách trong và ngoài nước. Hang Rái có tiềm năng tài nguyên du lịch rất phong phú và đa dạng về tài nguyên du lịch tự nhiên. Khu vực này là nơi tập trung đa dạng sinh học cao, không chỉ đa dạng về các loại sinh vật trên bờ, dưới nước, các loại sinh vật đặc hữu, quý hiếm mà mỗi hệ sinh thái ở đây còn có những đặc trưng đa dạng rất khác biệt nhau, các cảnh quan tự nhiên cũng rất sinh động mỗi nơi một vẻ đẹp riêng. Hang Rái có sự kết hợp hài hòa giữa núi non, biển đảo tạo thành quần thể thẳng cảnh thiên nhiên độc đáo ở Ninh Thuận nói riêng và khu vực ven biển miền Trung nói chung. Hang Rái có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch thành một khu du lịch biển, có thể kết nối với các thắng cảnh khác như Vịnh Vĩnh Hy và các di tích khác tạo thành một tuyến du lịch ven biển hấp dẫn của tỉnh Ninh Thuận. Trong những năm trở lại đây, Hang Rái là một trong những địa danh mà được du khách tìm đến để tham quan, chiêm ngưỡng vẽ đẹp kỳ vỹ nơi đây.

Để nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh và phát triển du lịch tỉnh Ninh Thuận, nhằm thu hút đông đảo lượng khách đến tham quan trong thời gian tới đòi hỏi chúng ta cần chú trọng đến các vấn đề sau:

1. Chú trọng công tác xã hội hóa trong việc bảo tồn và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh. Hướng dẫn nhân dân tham gia bảo vệ và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh theo Luật di sản văn hóa và các văn bản pháp luật liên quan.

2. Bảo vệ nguyên trạng các yếu tố tự nhiên khu vực Hang Rái, nhất là các loại động thực vật dễ bị xâm hại như bãi san hô cổ, rong biển sống ở rạn san hô. Chú trọng công tác đảm bảo vệ sinh khu vực danh lam thắng cảnh.

3. Xây dựng qui hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Danh lam thắng cảnh Hang Rái phù hợp với qui hoạch chung về phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Đầu tư thêm cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ để phục vụ khách tham quan danh lam thắng cảnh.

4. Kết nối Hang Rái với các điểm du lịch khác dọc bờ biển Ninh Thuận tạo thành tuyến du lịch phục vụ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

Thanh Thùy – Bảo tàng tỉnh.