Danh lam thắng cảnh Vịnh Vĩnh Hy cách trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm khoảng 42km về phía Đông Bắc. Đi theo con đường tỉnh lộ 702, vượt cung đèo thuộc quần thể Núi Chúa là nhìn thấy Vịnh Vĩnh Hy. Tiếp tục đi theo đường ven biển 702 về hướng Đông Bắc qua thôn Mỹ Hòa, Thái An, Đá Hang đi thẳng đến thôn Vĩnh Hy. Nằm đối diện với Vịnh Vĩnh Hy là Lăng Vĩnh Hy được công nhận Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh năm 2017, với phong cảnh sơn thủy hữu tình và thuận lợi cho các loại phương tiện đường bộ, đường thủy đi đến Vịnh Vĩnh Hy.Vịnh Vĩnh Hy là khu vực có vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ và thơ mộng, kết hợp giữa địa hình núi non, rừng với biển và các yếu tố về lịch sử, văn hóa. Với vẻ đẹp thiên nhiên mang đặc điểm nổi trội, do đó năm 2018 Vịnh Vĩnh Hy được Chủ tịch UBND tỉnh Quyết định công nhận là Danh lam Thắng cảnh.

Vịnh Vĩnh Hy gồm nhiều hệ động thực vật như: Hệ động thực vật trên cạn và hệ động thực vật dưới nước. Là nơi tập trung nhiều loài cá, tôm, đồi mồi, vích,…Khu vực này cũng là nơi tập trung loại tôm hùm có giá trị kinh tế rất cao. Ngoài ra, Vịnh Vĩnh Hy còn có rạn san hô còn nguyên vẹn kéo dài hàng km, có tất cả 307 loài, trong đó có 46 loài mới được phát hiện tại Việt Nam. Vịnh Vĩnh Hy là khu vực nằm trong khu dân cư sinh sống lâu đời. Khi mới hình thành, vùng đất này là một làng biển cổ gọi là làng Vũng Giăng, sau này cơ chế tổ chức hành chính làng được đổi tên là làng Vĩnh Hy, với hàm ý đặt niềm hy vọng lâu dài. Dần dần cư dân ở đây phát triển đông đúc, cuộc sống sung túc, lại nhờ có suối nước ngọt, ghe bầu từ ngoài vào hay trong ra phải ghé lại đây để lấy nước, nên dân chúng làm thêm nghề buôn bán. Kinh tế chủ đạo của làng Vĩnh Hy vẫn là nghề đánh bắt hải sản, bên cạnh đó họ còn khai thác đìa nuôi tôm sú, tôm hùm nuôi lồng thả trôi trên mặt biển và đặt biệt là ngư dân khai thác đầm đăng để đánh bắt cá Thu, cá Ngừ, dân gian có câu thơ để ca ngợi Vịnh này:

Vĩnh Hy có Vịnh Đầm Đăng

Có nơi bủa lưới có gành giăng neo

Vịnh Vĩnh Hy do thiên tạo, một mặt là biển, ba mặt là rừng núi hùng vĩ bao quanh, phía Tây, Nam, Bắc tiếp giáp với quần thể Núi Chúa, phía Đông tiếp giáp với biển. Trước khi vào Vịnh, du khách sẽ tận mắt ngắm cảnh hoang sơ quyến rũ của khu bảo tồn thiên nhiên Núi Chúa. Từ trên đỉnh núi này, nhìn về hướng Đông, Vịnh Vĩnh Hy vẫn còn vẻ đẹp nguyên sơ mà thiên nhiên tạo nên, được ví như một nàng tiên nằm yên ắng bình lặng, được các dãy núi hùng vĩ bao quanh che chở. Vịnh Vĩnh Hy với địa hình một bên là núi rừng bạt ngàn, một bên là biển cả, có chiều dài bờ biển là 24,5 km từ thôn Thái An đến Bình Tiên, bờ biển khúc khuỷu quanh co do những mõm núi đâm sâu vào biển, tạo ra nhiều bãi biển có cát trắng mịn với vẻ hoang sơ đầy quyến rũ.

 Nằm ở phía Tây Vịnh Vĩnh Hy, cách Vịnh Vĩnh Hy khoảng 2km đường đi bộ, Suối Lồ ồ là 1 bức tranh thiên nhiên sơn thủy hữu tình, được hình thành bởi những thác nước có cảnh quan đẹp với chiều cao không quá 5m, nền đá hoa cương được dòng nước tự nhiên gột dũa, mài nhẵn tạo nên những phiến đá to bằng phẳng. Ngoài ra ở đây còn nhiều bãi tắm như: Bãi Bà Điên, Bãi Cóc, Bãi Kinh, Bãi Suối Sâu, Đầm Đăng, Mũi Yến. Đặc biệt, Vịnh Vĩnh Hy có Rạn San hôđượcphân bố khá hẹp ven theo các vũng nhỏ dọc theo bờ phía bắc và nam của vịnh Vĩnh Hy. Vịnh Vĩnh Hy có tiềm năng tài nguyên du lịch rất phong phú và đa dạng. Khu vực này là nơi tập trung đa dạng sinh học cao, không chỉ đa dạng về các loại sinh vật trên bờ, dưới nước, các loại sinh vật đặc hữu, quý hiếm mà mỗi hệ sinh thái ở đây còn có những đặc trưng đa dạng rất khác biệt nhau, các cảnh quan tự nhiên cũng rất sinh động mỗi nơi một vẻ đẹp riêng. Vịnh Vĩnh Hy có sự kết hợp hài hòa giữa núi non, biển đảo tạo thành quần thể thẳng cảnh thiên nhiên độc đáo ở Ninh Thuận nói riêng và khu vực ven biển miền Trung nói chung. Đây là một trong những điểm du lịch nổi tiếng được du khách trong và ngoài nước tìm đến mỗi khi về Ninh Thuận. Vịnh Vĩnh Hy có các điều kiện tự nhiên mang tính tiêu biểu của địa hình ven biển ở Ninh Thuận. Khu vực này có sự kết hợp giữa núi non, biển; có sự phong phú về hệ sinh thái mang tính đặc thù của khu vực biển miền trung. Ngoài ra, nơi này còn chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa, trong đó có hoạt động lễ hội cầu ngư, Vịnh Vĩnh Hy có tiềm năng khai thác phát triển phục vụ du lịch, có thể kết nối với các thắng cảnh khác như Hang Rái (Vườn quốc gia Núi Chúa)… và các di tích khác tạo thành một tuyến du lịch ven biển hấp dẫn của tỉnh Ninh Thuận.

Để nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị danh lam thắng cảnh và phát triển du lịch tỉnh Ninh Thuận, nhằm thu hút đông đảo lượng khách đến tham quan trong thời gian tới đòi hỏi các ngành chức năng cần chung tay phathuy giá trị Danh lam thắng cảnh này như sau:

1. Bảo vệ nguyên trạng các yếu tố tự nhiên khu vực Vịnh Vĩnh Hy, nhất là các loại động thực vật dễ bị xâm hại như: san hô, các loại tôm, cá sống ở rạn san hô. Chú trọng công tác đảm bảo vệ sinh khu vực danh lam thắng cảnh.

2. Xây dựng qui hoạch bảo tồn và phát huy giá trị Danh lam thắng cảnh Vịnh Vĩnh Hy phù hợp với qui hoạch chung về phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Từng bước đầu tư cơ sở vật chất để phục vụ khách tham quan danh lam thắng cảnh. Xây dựng tuyến đường giao thông thuận lợi cho các loại phương tiện giao thông đi đến Vịnh Vĩnh Hy.

3. Kết nối Vịnh Vĩnh Hy với các điểm du lịch khác dọc bờ biển Ninh Thuận tạo thành tuyến du lịch phục vụ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh.

4. Trong những năm tới, ngành Văn hóa sớm lập hồ sơ đề nghị Bộ VHTTDL công nhận Vịnh Vĩnh Hy là Danh lam Thắng cảnh cấp Quốc gia.

Thanh Thùy – Bảo tàng tỉnh.